Aile Hekimliği Acil Nöbetleri Hakkında Önemli Duyuru

Aile hekimi meslektaşlarımıza yazılan acil nöbetleri ile ilgili Türk Tabipleri Birliği Hukuk Bürosu tarafından hazırlanan soru-cevap biçimindeki bilgi notu aşağıdadır. Meslektaşlarımızın bilgisine sunarız.

Türk Tabipleri Birliği
Merkez Konseyi

 

SORULARLA AİLE HEKİMLİĞİ ACİL NÖBET REHBERİ

1.Nöbetlerin hukuksal dayanağı var mı?

Aile hekimleri yönünden acil nöbetine ilişkin düzenlemeler ilk olarak 12 Temmuz 2012 tarihinde 6354 sayılı Torba Yasa ile getirilmiştir[1]. Türk Tabipleri Birliği bu düzenlemenin Anayasaya aykırı olduğunu belirterek yaptığı hazırlığı Ana Muhalefet Partisi’ne iletmiş, Anayasa’ya aykırılık itirazıyla Anayasa Mahkemesi’nde iptal davası açılmış, henüz bir karar verilmemiştir.

Sağlık Torbası olarak bilenen ve 2 Ocak 2014 günü kabul edilen 6514 sayılı Yasa ile nöbet düzenlemesi değiştirilmiş “haftalık çalışma süresi ve mesai saatleri dışında ayda asgari sekiz saat; ihtiyaç hâlinde ise bu sürenin üzerinde nöbet görevi verilir.” hükmü getirilmiştir[2]. Bu düzenleme ile ilgili olarak da Türk Tabipleri Birliği tarafından Anayasaya aykırılık çalışması yapılarak Ana Muhalefet Partisi ile paylaşılmıştır. Bu konuda açılan davada Anayasa Mahkemesi esas hakkında bir karar vermemiştir.

Aile hekimlerine, ikinci basamak sağlık kuruluşlarında acil sağlık hizmetlerinde nöbet tutturulmasına ilişkin düzenlemeler “Yasa” hükmü haline getirilmiştir. Ancak “yasallık” her zaman “hukukiliği” ifade etmemektedir. Söz konusu yasa hükümleri hem Anayasa hem de ülkemizin tarafı olduğu uluslar arası sözleşme hükümleri ile çelişmektedir. Üst normlarda bulunan sağlık hakkına, dinlenme hakkına ve çalışma hakkına aykırıdır. 

Anayasa’nın 90. Maddesinin son fıkrası uyarınca usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınması gerekir. Dolayısıyla bir anda ortaya çıkmış acil sağlık gereksiniminden farklı olarak sağlık hizmet organizasyonu içindeki genel ve sürekli acil sağlık hizmetlerinin, bu konudaki mesleki standartlara uygun olarak sağlık hakkı ve çalışma hakkını ihlal etmeyecek bir biçimde organize edilmesi gerekir. Buna aykırı düzenlemeler “yasal” olsa bile hukuki değildir. Acil nöbeti düzenlemelerinin üst normlarla çelişen yanları Anayasa’ya aykırılık çalışmamızda ortaya konmuştur. (Gerekçeler için tıklayınız)

2. Aile Hekimliği görevine ilave olarak acilde nöbet tutturulması ulusal ve evrensel çalışma ilkelerine uygun mu?

5258 sayılı Aile Hekimliği Kanununda aile hekimleri ile aile sağlığı elemanlarının görev ve yetkileri ile çalışma şekilleri düzenlenmiştir. Buna göre aile hekimi, kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini devamlı olarak belli bir mekanda sunmak, gerektiği ölçüde gezici sağlık hizmeti vermek ve tam gün esasına göre çalışmakla yükümlü tutulmuştur.

Nöbet tutturulması öngörülen hastanelerde ise birinci basamak değil ikinci basamak sağlık hizmetleri verilmektedir. 112 acil sağlık hizmetleri de bütünüyle ayrı bir uzmanlık eğitimini gerektiren,  uzmanla birlikte çalışılacak ise acil sağlık hizmetleri alanında eğitim alınmasını gerektiren özelleşmiş hizmetlerdir. 

Aile hekimlerinin Aile Hekimliği Kanununda tanımlanan görev yerleri, mesleki yetkinlikleri ve görev alanları dışında görevlendirilmeleri, çalışma haklarının etkin bir biçimde kullanılmasını engelleyecektir. Öte yandan aile hekimlerine nöbet görev verilmesi, nöbet tutacakları yataklı tedavi kurumlarına acil sağlık hizmeti almak üzere başvuracak hastaların gereksinim duydukları sağlık hizmetini, o alandaki mesleki standartlara uygun olarak alma haklarını da ihlal edecektir.

Bu düzenleme aynı zamanda, nöbet için bir üst sınır öngörülmemesi ve ertesi gün mesailerine devam etmeleri gerekliliği karşısında çalışanların dinlenme hakkının da ihlali niteliğindedir.

Türkiye’nin onayladığı Avrupa Sosyal Şartı’nda taraf devletlerin haftalık çalışma sürelerini aşamalı olarak azaltması öngörülmüş, dinlenmeleri için gerekli düzenlemeleri yapmaları gerektiğinin altı çizilmiştir. Yine İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme de çalışma sürelerinin makul ölçülerde sınırlanmasını ve dinlenme hakkının güvence altına alınması devletlere bir ödev olarak yüklemektedir. BİYOTIP Sözleşmesinde de sağlık hizmetlerinin bir insan hakkı olarak mesleki standartlara uygun olarak verilmesi gerekliliği düzenlenmiştir. Sağlık hakkı, yaşam hakkı, çalışma ve dinlenme hakkı Ülkemiz Anayasası ile de güvence altına alınmıştır. Söz konusu nöbet düzenlemesi, çeşitli yönleriyle Anayasa ve ayrıca uluslararası düzenlemelere aykırıdır.

3.Hastane Acillerinde ve 112 İstasyonlarında nöbete gitmek zorunda mıyım?

Bilindiği gibi aile hekimleri, 5258 sayılı Yasa uyarınca kendilerinin talebi ve kurumlarının veya Bakanlığın muvafakati üzerine, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılması hakkındaki hükümlerine bağlı olmaksızın, sözleşmeli olarak çalıştırılmaktadır.

Aile hekimleri, Sağlık Bakanlığı ile yapmış oldukları sözleşmelerde Kanun, Yönetmelik, Genelge ve kendilerine verilecek talimatlara uygun olarak aile hekimliği görevini ifa etmeyi kabul etmektedirler. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 10. maddesinde amir durumdaki kamu görevlilerinin emri altındaki memurlara verecekleri görevlerin hukuka uygun olması gerekliği, 11.maddesi de devlet memurlarının amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü oldukları düzenlenmiştir.

Aile hekimleri, ikinci basamak sağlık kuruluşlarında acil sağlık hizmetlerini yürütmek üzere nöbete tabi kılınmalarına ilişkin görevlendirilmelerinin öncelikle geri alınmasını, iptal edilmesini istemelerinde yarar bulunmaktadır (Dilekçe örneği için tıklayınız). Bununla birlikte, görevlendirmenin yapılması üzerine aile hekiminin bu nöbete gitmeyeceğini bildirmesi durumunda, hastane yöneticisinin, hizmeti yürütecek organizasyonu yapması ve acil servis hizmet sürekliliğini sağlaması gerekmektedir. Anayasanın 90. maddesinin son fıkrasının son cümlesi uyarınca iç hukukumuzda doğrudan uygulanacak olan uluslararası sözleşmeler de, bir insan hakkı olarak acil sağlık hizmetlerinin mesleki standartlara uygun olarak düzlenmesini Sağlık Bakanlığına ödev olarak vermektedir.

4.Nöbetlere gitmezsem hangi sorunlarla karşılaşabilirim?

Aile hekimliğinin asli görevi olmayan ve acil sağlık hizmetlerinin sağlık hakkına uyg